Kontrollü atmosfer, geleneksel fumigasyona bir alternatif mi?

“Kontrollü atmosferi uygulamak için pazarda mevcut birçok teknik bulunmaktadır. Okuyucunun “Kontrollü Atmosfer” uygulamasının yalnızca “kontrollü” bir ortamdaki oksijen seviyesinin düşürülmesine odaklanan tekniklerden daha kapsamlı ve gelişmiş bir yöntem olduğunun bilincinde olması gerekmektedir.”

Nico VROOM
Kontrollü Atmosfer Uzmanı
Control Union, Hollanda
Gaz geçirmez bir ortamdaki oksijen seviyelerini düşük tutarak böceklerin kontrol edilmesi anlamına gelen kontrollü atmosfer uygulaması (düşük oksijen seviyeleri), uzman mühendisler tarafından yapılandırılan bir dönüştürücü sistemi ve gaz geçirmez bir ortam (örneğin bir oda veya silo) ile oluşturulmaktadır. (Şekil 1).

Dönüştürücü sistem ve oda/silo birbirine bağlanarak kapalı bir devre oluşturulmaktadır. Düşük oksijen seviyeleri, yüzde 0,5 ile yüzde 1,0 arasında değişkenlik göstermektedir. 1 m³ ile 1000 m³ aralığındaki hava geçirmez ortamlarda da uygulanabilmektedir. Böceklerin, larvaların ve yumurtaların kurumasına ve ölmesine neden olan oksijen yetersizliği nedeniyle tüm aşamalardaki böcekler yok edilmektedir (yüzde 99,996 Lt).

Enfekte olan ürünler, tahıl, hububat ve özellikle un gibi ürünlerin çeşitli türlerini ve miktarları üzerinde çalışmak amacıyla donatılan hava geçirmez iklim odalarında kontrollü atmosfere maruz bırakılmaktadır. Her bir odada bazı böcekler için ölümcül olduğu bilinen belirli parametre aralıkları dâhilinde sıcaklık, oksijen ve nem kontrol edilmektedir. Böceklenme & ürün sıcaklığının türüne bağlı olarak, uygulama normal olarak 1 ila 6 gün sürmektedir. Uygulama tamamen otomatiktir ve gerektiğinde bilgisayar ile çevrimiçi olarak başlatılmakta, izlenmekte, yönetilmekte ve durdurulmaktadır.

ARAÇLAR & YÖNTEMLER
Kontrollü atmosferi uygulamak için pazarda mevcut birçok teknik bulunmaktadır. Okuyucunun “Kontrollü Atmosfer” uygulamasının yalnızca “kontrollü” bir ortamdaki oksijen seviyesinin düşürülmesine odaklanan tekniklerden daha kapsamlı ve gelişmiş bir yöntem olduğunun bilincinde olması gerekmektedir.

Kontrollü Atmosfer uygulamasıyla nitrojen, oksijen, nem ve hava ve ürünün sıcaklığı gibi parametreler bilgisayar donanımlı ekipmanların kullanımı sayesinde tümüyle kontrol edilmektedir.

Parametrelerin tam kontrolü, bazı ürün/böcek/ambalaj/sıcaklık kombinasyonunun özel olarak işlenmesini mümkün kılmaktadır. Yüzde 100 etkili olmasının ve en düşük uygulama süresinin yanı sıra, kontrollü atmosfer uygulaması ürün kalitesi açısından da koruyucudur.

Araçlar
Çoğunlukla kapalı bir ortamda Kontrollü Atmosfer oluşturabilen temel bir makine olan oksijen dönüştürme makinesi kullanılmaktadır. Bu makine türü, türlerin moleküler özellikleri ile emici madde için benzeşmelerine göre, basınç altındaki gaz karışımlarından bazı türleri ayrıştırarak oksijeni havadan ayırmaktadır. Kontrollü atmosferin gaz geçirmez ortamda nasıl çalıştığına dair şematik görüntü şekil 2’de gösterilmiştir.

Yöntemler
Teknikler, çeşitli yöntemlerle uygulanmakta ve yöntemlerin tümü koşulların belirli değişken kurulumuna uygun olmaktadır. Bu alt paragrafta temel yöntemler açıklanmaktadır.

Teknik ve yöntem arasında, “Kontrollü Atmosfer Uygulaması” kullanılarak etkili haşere kontrolünde rol oynayan birçok karmaşık mekanik, elektronik işletim prosedürü bulunduğu unutulmamalıdır.

Kontrollü Atmosfer Odaları
Açıklandığı üzere, Kontrollü Atmosfer tekniği koşullara bağlı olarak birçok yöntemle uygulanabilmektedir. Böceklerin istilasına uğramış birçok ürün palet üzerine istiflenmiş kutularda, büyük torbalarda ve kasalarda paketlenmektedir. Bu ahşap veya plastik paletler, forklift yardımıyla özel bir kapıyla mühürlenmiş hava geçirmez odaya kolaylıkla götürülebilmektedir.

Odanın her iki tarafındaki kapılar sayesinde bazı zamanlar temiz ve kirli bir “bölge” oluşturmak için bu odalar bir depo içerisine yapılmaktadır.
Sezon örneklerinden etkilenen veya ekipmanın tarımsal bir işbirliği içerisinde kullanıldığı tesislerin olduğu bazı durumlarda, bir yerden diğerine taşımaya uygun olarak konteynıra yüklenmiş bir sistem kullanılmaktadır.

Silo Uygulamaları
Tahılların ve diğer tarıma dayalı dökme ürünlerin çoğu silolarda saklanmaktadır. Birçok silo türü olmasına rağmen, Kontrollü Atmosfer (neredeyse hava geçirmez bir ortam oluşturduğu sürece) hepsinde uygulanabilmektedir.

Böcekler
Her bir spesifik uygulama için en doğru atmosferi oluşturmak amacıyla ürünlere, böceklere ve uygulama parametrelerine dair kapsamlı veri tabanları kullanılmaktadır. Uygulama ürün açısından güvenli, böcekler açısından öldürücü; zaman ve para açısından düşük maliyetli olacak şekilde her zaman doğru yöntem seçilmelidir.

Daha önce bahsedildiği gibi, böcekler oksijen yetersizliğinden kuruyup ölmektedir. Ürünün kendisi yüksek sıcaklığa ulaştığında Kontrollü Atmosfer uygulaması en etkili yöntem haline gelmektedir. Uygulamanın başlangıcında ürünün sıcaklığının düşük olması halinde, ürün açısından güvenli; zaman ve para açısından düşük maliyetli olacak şekilde sıcaklık istenen herhangi bir seviyeye otomatik olarak yükseltilebilmektedir.

Ürünün sıcaklık seviyesi ne kadar yüksek olursa, uygulama süresi de o kadar kısa olacaktır. Şekil 3’te, Tütün ürünlerinde en sık rastlanan böceklere yönelik uygulama sürelerinin bir örneği gösterilmektedir:

Son bin yılın başında Hollanda ve Belçika’da inşa edilen ilk büyük ölçekli Kontrollü Atmosfer uygulama terminalleri ticari ortakların işbirliğiyle birlikte Ulusal ve Avrupa Hükümeti’nin inisiyatifindedir. Dünyada şu anda yüzlerce uygulama odası vardır ve yaygın olarak değirmencilik sektöründe kullanılmaktadır.

Kontrollü atmosferin gelişimindeki önemli bir husus da Avrupa Birliği’nde fosfinin yeni tescillenmesidir (Almanya’da onaylanmıştır, kısa süre içerisinde İngiltere’de ve daha sonra tüm ülkelerde onaylanacaktır), ürün üretim zincirinin bir sonraki aşamasına geçemediğinde geleneksel fümigasyonun her birini takip edecek bir karantina sürecini kapsamaktadır.

Örneğin, tahıl ve pirincin değirmene ve nihai ürün için işleme gönderilmeden önce fumigasyonun ardından en az 7 gün boyunca saklanması gerekmektedir. Bu gecikme, değirmen tedarik zincirlerinin kalitesini yüksek tutmak için tercih edilen bir çözüm olarak Kontrollü Atmosfer’e büyük bir avantaj sağlamaktadır.

Bir önceki yazımız olan Depolanan ürünlerin kontrolünde ozonun ölümcül dozları başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

Kontrol edin

Diagram tekniğine yabancı olanlar için…

Noyan Erik : “Yüz elli yıl kadar evvel, bir Macar değirmencinin, iki çelik merdane arasında …