Dünya Çavdar ve Yulaf Pazarı

Dünya genelinde çavdar ve yulaf üretimi diğer tahıl türlerine kıyasla çok daha düşüktür. Yılda ortalama 14-15 milyon ton dolayında olan dünya çavdar üretiminin ve 22-23 milyon ton dolayında olan yulaf üretiminin yarısından fazlasını AB ülkeleri sağlamaktadır. USDA verilerine göre; 2012/13 sezonunda 13,7 milyon ton olarak gerçekleşen dünya çavdar üretimi, 2014/15 sezonunda 15 milyon ton seviyelerinde gerçekleşecek. 2013/14 sezonunda 23,5 milyon ton olarak gerçekleşen yulaf üretiminin ise 2014/15 sezonunda 22,4 milyon ton civarında gerçekleşmesi beklenmektedir.
cavdar

Çavdar ve yulaf, diğer tahıl türlerine kıyasla dünya genelinde çok daha sınırlı üretim alanlarına ve bununla birlikte çok daha düşük üretim miktarlarına sahiptir. Oysa bu iki tahılın yetişme koşulları, birçok iklim ve toprağa uygundur. Örneğin; soğuğa en dayanıklı tahıl ürünü olarak nitelendirilen çavdar, Rusya ve İskandinav ülkeleri gibi kışları çok sert geçen yörelerde bile yetiştirilebilen; buğday, arpa, mısır ve pirinç tarımına elverişli olmayan en verimsiz topraklarda bile, diğer tahıllardan daha iyi ürün veren bir tahıl cinsidir. Sonbaharda ekilip ertesi yıl yaz başlarında hasat edilen çavdar, genellikle 1-2 metre yüksekliğe ulaşabilmekte ve görünüm olarak arpaya çok benzemektedir.
Yulaf da çavdar gibi buğday ve arpaya göre yeni bir kültür bitkisidir. Yulafın Anadolu’da önceleri yabani ot olarak, sonraları da atlar için tane yem olarak yetiştirildiği bilinmektedir. Soğuğa en dayanıklı serin iklim tahıllarından olan yulaf, en az toprak seçiciliği olan ürünler arasında çavdardan sonra ikinci sırada yer almaktadır. Yeterli nemi olan fakir topraklarda bile yetiştirilebilen yulaf, bataklık alanların tarım arazisine çevrilmesinde kullanılabilecek bitkilerden biri olarak ifade edilmektedir. Bugün çavdardan daha fazla üretilen yulaf, serin ve nemli iklimleri sevdiği için en iyi Avrupa’nın batı ve İskandinav ülkelerini de içine alan kuzey bölümlerinde, Rusya’da ve Kuzey Amerika’da yetiştirilmektedir.
Bu iki ürünün kullanım alanını ağırlıkla yem sanayi oluşturmaktadır. Ancak son yıllarda sağlık yönünden taşıdıkları bazı yararların keşfedilmesiyle birlikte bu ürünlere olan talepte de bir artış söz konusudur. Yulafın bisküvi ve kahvaltılık gevrek yapımında, çavdarın ise ekmek yapımında kullanımının artması, bu talebin bir parçasıdır. Bu iki ürünün öğütülerek buğday unuyla yapılan karışımlar şeklinde tüketimi de artmaya devam etmektedir.

DÜNYA ÇAVDAR ÜRETİMİ VE TÜKETİMİ
Yılda ortalama 14-15 milyon ton dolayında olan dünya çavdar üretiminin yarısından fazlasını AB ülkeleri sağlamaktadır. USDA verilerine göre; 2009/10 sezonunda 17,5 milyon ton olarak gerçekleşen dünya çavdar üretimi, 2010/11 sezonunda yaklaşık 6 milyon tonluk düşüşle 11,4 milyon tona gerilemiştir. 2011/12 sezonunda yeniden artışa geçen ve 12,2 milyon tona ulaşan üretim, 2012/13 sezonunda 13,7 milyon tona, 2013/14 sezonunda ise 15,8 milyon tona ulaşmıştır. USDA, 2014/15 sezonunda da üretimin 15 milyon ton seviyelerinde gerçekleşeceğini öngörmektedir.
Dünya çavdar üretiminde, 2013/14 sezonu üretim sıralamasında 10,1 milyon tonla AB, daha önceki yıllarda da olduğu gibi ilk sırada yer almaktadır. AB ülkelerini 3,3 milyon tonla Rusya, 648 bin tonla Belarus, 638 bin tonla Ukrayna, 350 bin tonla Türkiye, 223 bin tonla Kanada ve 194 bin tonla ABD takip etmektedir. 2014/15 sezonu çavdar üretimine yönelik öngörülerde; AB ülkeleri için yaklaşık 2 milyon tonluk düşüş, Rusya için yaklaşık 600 bin tonluk artış, Belarus için yaklaşık 150 bin tonluk artış, Ukrayna için yaklaşık 150 bin tonluk düşüş öngörülmektedir.
Daha çok ekmeklik un ve hayvan yemi olarak değerlendirilen çavdar, besin değeri yüksek bir tahıl ürünüdür. Buğday ve çavdar ununda bulunan protein karışımlarının (glüten) hamurun kabararak esnek ve yumuşak olmasını sağladığı belirtilmektedir. Bu yüzden, başka tahılların unundan ekmek yapılırken, hamura buğday ya da çavdar unu katılması tavsiye edilir. Ayrıca dünyanın çeşitli yörelerinde çavdardan viski, cin, votka gibi alkollü içkiler ve kvas denen Rus birası da yapılmaktadır.
Çavdarın tüketim miktarında bakıldığında; 2009/10 sezonunda 17,1 milyon ton civarında gerçekleşen tüketimin, 2010/11 sezonunda yaklaşık 5 milyon ton düşüşle 12,5 milyon tona gerilediği görülmektedir. USDA verilerine göre; 2011/12 sezonunda 12,7 milyon ton seviyelerinde seyreden dünya çavdar tüketimi, 2012/13 sezonunda 13,5 milyon tona, 2013/14 sezonunda ise 15,2 milyon tona ulaşmıştır. Tüketimin 2014/15 sezonunda ise yine 15 milyon ton seviyelerinde seyretmesi beklenmektedir.
Üretimde olduğu gibi dünya çavdar tüketiminde de AB-27 ülkeleri ilk sırada yer almaktadır. USDA verilerine göre 2013/14 sezonunda AB ülkelerinin gerçekleştirdiği çavar tüketimi 9,7 milyon tondur. Bu da dünya çavdar tüketiminin yüzde 63,4’üne tekabül etmektedir. Tek ülke bazında en büyük tüketim, üretimde de olduğu gibi Rusya’ya aitti. 2013/14 sezonunda 3,1 milyon tonluk çavdar tüketimi gerçekleştiren Rusya’yı, 650 bin tonla Belarus, 625 bin tonla Ukrayna, 424 bin tonla ABD takip etmektedir.
2014/15 öngörülerinde AB’nin tüketiminde çok ciddi bir değişim göze çarpmazken Rusya’nın çavdar tüketiminde 1,9 milyon tonluk bir artış olacağı ve tüketimin 4 milyon tona ulaşacağı tahmin edilmektedir. 2013/14 sezonunda 1 milyon tonluk tüketim miktarıyla dünya çavdar tüketiminde üçüncü sırada yer alan Belarus’un çavdar tüketiminde ise 200 bin tonluk düşüş öngörülmektedir.

DÜNYA ÇAVDAR TİCARETİ
Üretim ve tüketim verilerinden de anlaşıldığı gibi çavdarın büyük bir çoğunluğu üretildiği ülkede tüketilmekte ya da çok küçük bir miktarı komşu ülkelere ihraç edilmektedir. Bu yüzden dünya ticaretine konu olan çavdar miktarı, 2013/14 sezonunda sadece 471 bin ton civarındadır.
2013/14 sezonunda dünya ticaretine konu olan çavdar miktarının yarısına yakınını (201 bin ton) AB ülkeleri ihraç etmiştir. 2011/12 sezonunda dünya çavdar ihracatında ilk sırada yer alan Rusya, 2013/14 sezonunda 83 bin tonluk ihracatla üçüncü sırada yer almıştır. Kanada ise son 3 sezondur çavdar ihracatında ikinci sırada yer almaktadır ancak ihracat miktarı önceki iki sezona göre önemli oranda bir düşüş göstermiştir.
Çavdar ithalatında ise en büyük pay ABD’ye aittir. ABD’nin 2013/14 sezonunda gerçekleştirdiği çavdar ithalatı 204 bin tondur. İthalatta ABD’yi 94 bin tonla AB ülkeleri, 37 bin tonla Japonya, 35 bin tonla İsrail takip etmektedir.

DÜNYA YULAF ÜRETİMİ VE TÜKETİMİ
Yılda ortalama 22-23 milyon ton dolayında olan dünya yulaf üretiminin önemli bir bölümünü AB, Rusya ve Kanada sağlamaktadır. USDA verilerine göre; 2009/10 sezonunda 23,5 milyon ton olarak gerçekleşen dünya yulaf üretimi, 2010/11 sezonunda yaklaşık 4 milyon tonluk düşüşle 19,6 milyon tona gerilemiştir. 2011/12 sezonunda 22,3 milyon tona ulaşan üretim, 2012/13 sezonunda 21,1 milyon tona gerilemiş, 2013/14 sezonunda ise yeniden artışa geçerek 23,5 milyon tona ulaşmıştır. USDA’nın 2014/15 sezonuna dönük üretim öngörüsü ise 22,4 milyon tondur. Dünya yulaf üretiminde, 2013/14 sezonu üretim sıralamasında 8,3 milyon tonla AB ülkeleri ilk sırada yer almaktadır. AB ülkelerini 4,9 milyon tonla Rusya, 3,9 milyon tonla Kanada, 1,3 milyon tonla Avustralya, 938 bin tonla ABD, 610 bin tonla Şili ve 580 bin tonla Çin takip etmektedir. 2014/15 sezonu yulaf üretimine yönelik öngörülerde ise Kanada için öngörülen 1 milyon tonluk düşüşün dışında, üretim miktarlarının diğer tüm ülkelerde hemen hemen aynı seviyelerde seyredeceği tahmin edilmektedir.
Son yıllarda dünyada yulafın insan beslenmesindeki öneminin artması, endüstride kullanılmaya başlanması, yeşil yem ve yapay otlaklarda kullanılması, ekiminin artmasına neden olmuştur. Yulaf tanesinin protein, yağ, vitamin, fosfor, demir ve kalsiyum içeriği yönünden zengin oluşu, besleyici değerini artırmaktadır. Bu durumda da, yulafın insan beslenmesindeki önemi giderek artmaktadır. Ancak tüm bunlara rağmen yulafın önemli bir bölümü halen hayvan yemi olarak kullanılmaktadır. Yulafın insan beslenmesindeki kullanımı ise özellikle gelişmiş toplumlarda yulaf unu, yulaf ezmesi ve kepeğinin kahvaltılık olarak kullanılması yoluyla gerçekleştirilmektedir. Bisküvi, bebek maması, çorba, sosis, salça ve ekmek yapımında da yulaf tanesi kullanılmaktadır.
Genel olarak dünya yulaf tüketimine bakıldığında, dünya genelinde 21-24 milyon ton arasında bir kullanımının olduğu gözükmektedir. 2010/11 sezonunda 21 milyon ton civarında olan dünya yulaf tüketimi, 2011/12 sezonunda 22 milyon tona yükselmiş, 2012/13 sezonunda ise 21,8 milyon tona gerilemiştir. 2013/14 sezonunda yaklaşık 2 milyon tonluk artışla 23,2 milyon tona ulaşan dünya yulaf tüketiminin 2014/15 sezonunda da 22,7 milyon ton seviyelerinde kalacağı tahmin edilmektedir.
2013/14 sezonundaki 23,2 milyonluk toplam dünya tüketiminde en büyük pay, 8,2 milyon tonluk tüketim miktarıyla (üretimde de olduğu gibi) AB ülkelerine aittir. AB-27 ülkelerini 4,9 milyon tonluk tüketimle Rusya, 2,7 milyon tonluk tüketimle ABD, 1,7 milyon tonluk tüketimle Kanada ve 1 milyon tonluk tüketimle Avustralya takip etmektedir. AB ülkelerindeki 400 bin tonluk düşüş ile Kanada’daki 300 bin tonluk düşüş öngörüsünün dışında, 2014/15 sezonunda dünya yulaf tüketiminde ilk sıralarda yer alan ülkelerin tüketim miktarlarında çok büyük değişim olmayacağı öngörülmektedir.

DÜNYA YULAF TİCARETİ
Çavdarda olduğu gibi yulafta da dünya ticaretine konu olan miktar çok azdır. Her yıl ortalama 2 milyon ton yulaf, ihraç ve ithal edilmektedir. Dünya yulaf ticaretinde, en büyük ihracat payı Kanada’nındır. Kanada dünya yulaf ihracatının neredeyse tamamını gerçekleştiren ülke konumundadır. 2013/14 sezonunda 1,7 milyon ton yulaf ihracatı gerçekleştiren Kanada’nın, 2013/14 sezonunda da yine bu miktarda bir ihracat gerçekleştireceği öngörülmektedir. Yulaf ihracatında Kanada’yı 293 bin tonla AB-27 ülkeleri, 235 milyon tonla Avustralya takip etmektedir.
Yulaf ihracatındaki tabloya benzer bir tablo da dünya yulaf ithalatında karşımıza çıkmaktadır. Dünya yulaf ithalatına bakıldığında, dünya ithalatının neredeyse tamamının ABD tarafından yapıldığı görülmektedir. 2013/14 sezonunda 1,8 milyon ton yulaf ithalatı gerçekleştiren ABD’nin, 2014/15 sezonunda da 1,7 milyon ton ithalat gerçekleştireceği öngörülmektedir. Dünya yulaf ithalatında ABD’yi 116 bin tonluk ithalatla Çin, 110 bin tonla Meksika ve 50 bin tonla Norveç takip etmektedir.

TÜRKİYE’DE ÇAVDAR VE YULAF ÜRETİMİ
Türkiye’de çavdar ve yulaf ekim alanları; buğday, arpa, mısır ve pirincin gerisinden gelmektedir. Türkiye’de 1960 yılında 670 bin hektar olan çavdar ekim alanı 1987’de 242 bin hektara kadar düşmüştür. Bu alandan elde edilen ürün 1987 verilerine göre 380 bin ton dolayındadır. Ekim alanlarındaki daralma günümüze kadar devam etmiş ve 2011 yılında 128 bin hektara kadar düşmüştür. 2012 yılında bir miktar artış göstererek 143 bin hektara ulaşan ekim alanı, 2013’te 138 bin hektarda kalmıştır. Ekim alanlarındaki daralmaya rağmen verimlilikte yaşanan artış, üretimin artışında etkili olmuştur. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre; 2001 yılında 220 bin ton olan Türkiye çavdar üretimi, 2004 yılında 270 bin tona, 2009 yılında 343 bin tona, 2013 yılında ise 365 bin tona ulaşmıştır. TÜİK ve TMO’nun (Toprak Mahsulleri Ofisi) tahminlerine göre 2014 yılında Türkiye’de gerçekleştirilecek çavdar üretimi ise 300 bin tondur.
Türkiye’de çavdara kıyasla yulaf ekim alanları çok daha düşüktür. 1938-1960 arasında yulaf ekim alanlarında istikrarlı bir artış söz konusu iken sonraki yıllarda ekim alanları daralmaya başlamıştır. 1938’de 248 bin hektar olan yulaf ekim alanları, 1960’ta 430 bin hektara kadar ulaşmıştır. Ancak 1960’tan itibaren daralma başlamış ve ekim alanları 1975’te 260 bin hektara, 2000 yılında 153 bin hektara, 2012 yılında ise 89 bin hektar gibi çok küçük bir alana gerilemiştir. 2013 yılında 92 bin hektar olan yulaf ekim alanının 2014’te de yine bu seviyede seyretmesi beklenmektedir.
Ekim alanına paralel olarak üretim de, alanın arttığı yıllarda artmış, sonraki yıllarda ise sürekli bir düşüş seyri izlemiştir. 1964 yılında 550 bin tona kadar ulaşan yulaf üretimi, 1980’de 355 bin tona, 1990’da 270 bin tona düşmüştür. 1990’lı yıllardan bu yana da üretimde bir istikrar yakalanamamış ve 2000 yılında 314 bin ton olarak gerçekleşen üretim, 2007’de 189 bin tona kadar gerilemiş, 2012 yılında ise 210 bin tona ulaşmıştır. 2013 yılında 235 bin ton olarak gerçekleşen yulaf üretiminin 2014 sezonunda da 210 bin tonda kalacağı tahmin edilmektedir. Çavdarda olduğu gibi yulafta da son yıllarda ekim alanlarında yaşana daralmaya rağmen verimin artması, üretimdeki düşüşlerin bir miktar önüne geçmektedir.

Bir önceki yazımız olan Dünya Buğday ve Un Pazarı başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

Kontrol edin

Dünya Sorgum ve Darı Pazarı

Dünyadaki üretimi yaklaşık 60 milyon tonu bulan sorgum, ağırlıkla yem hammaddesi olarak kullanılmaktadır. Ancak diğer …