Ağırlık kaybetmekten korkuyor musunuz?

Prof. Gustavo Sosa
Endüstriyel Makine Mühendisi
Lisanslı Tahıl Denetçisi
ing.gustavo.sosa@gmail.com

“Tahılların temizlenmemesi, kurutulmaması veya havalandırılmaması gerektiği, aksi takdirde ağırlığını kaybedeceğine yönelik çok yaygın bir yanlış algı var. Tahıl elevatörüne kaos getiren bir hata varsa, o da budur.”

Öncelikle, sadece Uruguay ve Arjantin’in tahıl ticaret kurallarına aşina olduğum noktasında uyarıda bulunmak zorundayım. Diğer ülkelerde farklı kurallar vardır ve bunlar farklı şekilde uygulanabilir. Bu makalede açıklayacağım sürecin makul olduğunu ve anlaşmazlık durumunda herhangi bir satıcı veya müşteri tarafından anlaşılabilir olduğunu düşünüyorum.

Tahılların temizlenmemesi, kurutulmaması veya havalandırılmaması gerektiği, aksi takdirde ağırlığını kaybedeceğine yönelik çok yaygın bir yanlış algılama var. Tahıl elevatörüne kaos getiren bir hata varsa, o da budur.

Bir elevatöre giren veya çıkan tüm tahıllar, su ve kir içeriğine sahiptir. Tahıldaki suya nem denir ve tahılın yüzeyindeki ve gözeneklerindeki suyun toplamıdır ve ayrıca kimyasal olarak diğer maddelere bağlanır.
Tahıldaki kirlere yabancı madde denir. Bu kirler orada olmaması gereken maddelerin toplamıdır. Örnek olarak; cıvata, çubuk, torba, kabuk, toprak kiri, tahıl parçaları vb’dir. Yabancı maddenin neredeyse hiçbir ticari değeri yoktur, havalandırmayı zorlaştırır, kurutucularda yangınlara neden olabilir, işleme ve taşıma donanımlarını kırabilir ve çevreyi kirletebilir. Tahıldaki ideal nem içeriği, belirli tahıla ve nihai kullanıma bağlıdır. İdeal yabancı madde içeriği sıfırdır, fakat aslında bu ulaşılabilir bir düzey değildir, çünkü tahılları her hareket ettirdiğinizde biraz kırılır.

Pek çok insan tahıl kurutmaya ya da temizlemeye karşıdır, çünkü aslında satabilecekleri tonlarca tahılı bu şekilde kaybedeceklerini düşünürler. Aslında her ülkede kabul edilebilir nem ve yabancı madde düzeyini belirleyen ticari standartlar olduğunun farkında değiller. Sınırı aştığınız her bir yüzdelik sonrasında alıcı, sizi ödedikleri fiyata indirim yaparak cezalandırır. Bu indirim de tam tamına müşterinize satmaya çalıştığınız tonlarca su ve kire denk geliyor. Bu makalede, bu indirimlerin nasıl hesaplandığını size göstereceğim.

Nem ve yabancı madde ile ilgili sorunları tekrarlayalım:
• Temizlenmemiş bir parti tahıl, kurutucuyu kabuk ve samanlarla doldurur ve bunlar da yangına neden olacaktır.
• Kurutulmamış bir parti tahıl, sıcaklığın yükselmesini önlemek için fanların sürekli çalışmasına neden olacaktır.
• Havalandırılmamış bir parti tahıl çürüyecek ve sonsuza dek kaybolacaktır.
• Kimse size bu fazladan su ve kir için para ödemez.

Yani, nihayetinde, tahılın düzgün bir şekilde nemlendirilmemesi nedeniyle sadece tahıl değerinde satmanın planlandığı birkaç ton su veya çöp değil bütün tahıl kaybedilmiş olur.

Fakat yine de endişe edilmemelidir, çünkü o değerli birkaç ton tahılın hepsini kaybedilmiş değildir.

Hedef nem seviyesi yüzde 14 olan ile ilgilendiğinizi düşünelim. Bir çiftçi size nem oranı yüzde 18 olan 3 bin 500 ton getirdi. Şimdi, çiftçiye gerçekten kaç ton ödemek zorunda olduğunuzu hesaplayacağız. Tabii ki, düzgün bir şekilde işlemek için tahılları kurutmalısınız ve ona tonlarca su için para ödemediniz. Bu nedenle, teslim edilen miktara “fire” uygulamanız gerekir. Bu, ticari standarda kadar kuruduktan sonra elinizde kaç ton tahıl kalacağını hesaplamaktır. Test cihazları tarafından ölçülen nem (kullanılan teknoloji ne olursa olsun) mutlaktır, maksimum ile ilgili değildir. Bunu bilmek önemlidir, çünkü ortam havasına uygulandıklarında mutlak nem ve bağıl nem ifadelerini birbiri ile karıştırabilirsiniz. Burada konuştuğumuz mutlak nem. Eğer farazi bir teslimatta nem yüzde 100 ise, size su dolu tankeri teslim ettikleri anlamına gelir. Yani su, nem olarak ölçülen yüzdedir. Gerisi kuru maddedir:

DM = WD * (100% – MD)

DM, kuru madde ağırlığıdır, WD teslim edilen ağırlıktır ve MD teslim edilen nemdir. Kuruduktan sonra kuru maddenin miktarının değişmeyeceğini biliyoruz; bu yüzden başka bir denklemimiz var:

DM = WT * (100% – MT)

WT, hedef nemdeki ağırlıktır ve MT, ticari standart ve hedef tarafından belirlenen nemdir.

WT * (100% – MT) = WD * (100% – MD)

Her durumda doğru olacaktır. Çiftçiye gerçekten ne kadar ton için para ödeyeceğinizi hesaplamak için denklem şu şekildedir:

WT = WD * (100% – MD) / (100%-MT)

WT = 3500 * (100% – 18%) / (100% -14%) = 3337

Şimdi iki yıl boyunca depolanmış olan 4 bin 800 ton tahıl aldığınızı ve çok fazla havalandırmanın ardından nemin yüzde 11’e düştüğünü düşünelim. Para kaybettiğinizi düşünüyor musun? O kadar hızlı değil. Uygulamayı tesisinizden çıkan tahıl için uygulayalım:
WT = 4800 * (100% – 11%) / (100% – 14%) = 4967

Ve kaybettiğin 167 ton suyu bulursunuz. Tahıldaki nemin geri kazanılmasını çok zordur ve hatta neredeyse imkânsızdır. Çünkü tanecikler suyun kaybedilmesinden sonra kapanır ve emilmeyi kurutmadan daha zor hale getirir. Tahılın bir hortumla ıslatılması (az ya da çok), yüzeydeki su miktarını artıracaktır, tahıldaki su miktarını değil. Her neyse, sizi kandırmayı amaçlamayan herhangi bir müşteri, aslında ona 4800 ton değil, 4967 ton buğday verdiğinizi anlayabilmelidir. Ve eğer anlamadıysa, aslında onunla iş yapmamalısınız. Bunu anlamanın, kredi şartnamesindeki tartışmalara göre daha kolay olduğunu bilerek mutlu olabilirsiniz. Eğer müşteri, “Malbec’in Tanrı İmparatoru” ya da bunun gibi bir şeyse, hedef nemde teslim etmek zorunda kalırsanız, sonrasında en iyi uygulama, bir başkasından daha fazla nemli tahıl satın almak ve sizinkiyle karıştırmaktır. Bu uygulama tehlikelidir, çünkü yeterli olmayan bir karışım, tüm teslimatı bozacak yüksek nem oranına sahip ceplere yol açabilir, ancak bir hortum kullanmaktan daha iyidir. İhtiyacınız olan bir veya daha fazla tonu bulmak için bu denklem sistemini kullanın:

WA * (100% – MA) + WB * (100% – MB) = WC * (100% -MC)
WA + WB = WC

Denklemin değerlerini piyasada bulabileceğiniz tahıl verileriyle birlikte yapacaksınız. Örneğin, bu durumda MC yüzde 14 olacaktır, çünkü müşterinin istediği nem budur. WA 4800, yani sahip olduğunuz miktardır. MA yüzde 11’dir. Bazı tanıdıkların yüzde 16,5 nem oranında tahıl vardır. Bilmeniz gereken şey, ondan kaç ton alacağınız ve müşterinize ne kadar sipariş vereceğinizdir.

4800 * (100% – 11%) + WB * (100% – 16.5 %) = WC * (100% – 14%)

4800 + WB = WC

Bununla birlikte, bunu nasıl çözeceğimi bildiğinizi farz ediyorum, fakat çok sayıda kişinin LinkedIn’de yaptığı “sadece dâhiler için” gibi paylaşımlarını düşünce bunu farz etmemem gerekiyor. Lise matematiği için var olan herhangi bir web sitesinde inceleyebileceğiniz farklı yöntemlerle çözülebilir. Bu sisteme verilen çözüm, WB = 5760 ve WC = 10560’dır. Bu, Malbec İmparatoru’na maksimum miktarda tahıl (10560 ton) teslim etmek için arkadaşınızdan 5760 ton tahıl almanız gerektiği anlamına geliyor.

Aynı kavramlar yabancı madde ve tahılla gelen kir için de geçerlidir. Aynı adımlardan geçerken sizi sıkıntıdan öldürmek istemiyorum. Tek fark şu olabilir. MT ve MD yerine “hedef kir” için DT (örneğin) ve “teslim edilen kir” için DD yazmanız gerekir. Öncelikle yabancı madde yüzünden fire yazılmalıdır çünkü kirleri kurutmanız veya havalandırmamanız gerekir. Daha sonra fireyi neme uygularsınız. Önce yıka sonra çamaşırhanedeki gibi kurut.

Son bir değerlendirme: Tahılları karıştırdığınızda, bunu özel bir tesiste yapmalısınız. Vasat sonuçlarından daha iyisine konik tahıl silosu ile ulaşabilirsiniz. En iyi sonuçlar, her iki kaynaktan ölçülü beslemeli bir helezon taşıyıcısı kullanılarak elde edilebilir. Sadece iki farklı kalitedeki tahılı aynı depoya atmak sonuç vermez ve düz tabanlı bir siloda döndürmek anlamsızdır. Böyle yaparak sadece enerji harcarsınız.

Kontrol edin

Un kalitesinin ölçülmesi ve unun özellikleri

“Değirmencinin ham ve işlenmiş buğdayı süreç içerisinde kontrol etmesi büyük önem taşır. Kalitesi bilinmeyen veya …